Karta praw pacjenta

• Prawa mamy - pracowniczki

 

   

Kodeks pracy gwarantuje kobietom w ciąży i młodym mamom rozmaite prawa. Nie wszyscy o nich wiemy, a pracodawcy niechętnie o nich informują. Dlatego warto się z nimi zapoznać.
Pracodawca nie ma prawa pytać, czy jesteś w ciąży lub czy ją planujesz. Nie może też wymagać zobowiązania, że nie zajdziesz w ciążę przez jakiś czas. Te same zasady obowiązują, gdy prowadzisz rozmowy o pracę. Bardzo często na rozmowach kwalifikacyjnych pada pytanie czy kobieta nie planuje w najbliższej przyszłości zajść w ciąże. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy w zakładzie są stanowiska, na których nie wolno zatrudniać kobiet w ciąży. Korzystne dla ciężarnych zapisy w kodeksie pracy nie przysługują zatrudnionym na podstawie umowy o dzieło, umowy-zlecenia i na zasadzie samozatrudnienia.
 
W ciąży, nawet, jeśli nie czujesz się chora, jesteś pacjentką, ponieważ korzystasz z opieki zdrowotnej. Konstytucja gwarantuje Ci, w artykule 68., równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej oraz zobowiązuje władze publiczne do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej Tobie i Twojemu dziecku. Bardziej szczegółowo prawa pacjenta opisane są w różnych ustawach: o zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie lekarza i o zawodach pielęgniarki i położnej. Przepisy zawarte w tych aktach prawnych zostały zebrane w Karcie Praw Pacjenta.

Karta Praw Pacjenta

powinna być umieszczona w widocznym, dostępnym miejscu w każdej placówce zdrowotnej, by pacjent miał możliwość zapoznania się ze swoimi prawami. Prawa pacjenta są nie tylko Twoimi uprawnieniami. Są jednocześnie zobowiązaniem personelu medycznego do ich respektowania.
Masz prawo domagać się od lekarzy, położnych i personelu medycznego, aby:
- udzielano Ci świadczeń medycznych, zgodnie z wiedzą medyczną, zasadami etyki zawodowej, z należytą starannością, dostępnymi środkami oraz metodami leczenia (prawo do opieki i leczenia);
- udzielano Ci świadczeń medycznych z poszanowaniem Twojej godności osobistej zapewnieniem intymności (prawo do poszanowania godności i intymności);

Pamiętaj!
Uczestnictwo innych osób (np. studentów) podczas badania lub porodu wymaga Twojej zgody.
Aby udzielano Ci wyczerpującej i zrozumiałej dla Ciebie informacji na temat stanu zdrowia Twojego i dziecka, proponowanych metod leczenia i ich następstw, wynikach leczenia oraz rokowaniu (prawo do informacji);

Zapytaj!
o możliwe skutki uboczne leków podawanych podczas porodu Tobie lub Twojemu dziecku.

Pamiętaj!
Udzielenie informacji o stanie Twego zdrowia innym osobom może nastąpić wyłącznie za Twoją zgodą.
Aby pozwolono ci zapoznać się z dokumentacją medyczną Tobie lub osobie przez Ciebie wskazanej. Obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej, uwzględniającej wszystkie informacje o leczeniu pacjenta oraz ochrony danych w niej zawartych, spoczywa na zakładzie opieki zdrowotnej (prawo do wglądu dokumentację medyczną);

Pamiętaj!
Nie można odmówić Ci wglądu w Twoją dokumentację medyczną oraz możliwości sporządzenia jej odpisów lub kopii. Dokumentacja powinna zawierać kompletny i zgodny z prawdą opis twego pobytu w szpitalu.

Sprawdź!
Czy to, co zapamiętałaś ze swego pobytu w szpitalu, znajduje potwierdzenie w dokumentacji.
Czy uzyskano Twoją zgodę na badanie lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych. Masz również prawo do odmowy. Zgodę możesz wyrazić ustnie. W przypadku zabiegu operacyjnego lub zastosowania metody leczenia lub diagnostyki związanej z podwyższonym ryzykiem, zgodę musisz udzielić na piśmie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy potrzebna jest niezwłoczna pomoc (prawo do wyrażania zgody na leczenie lub operację);

Pamiętaj!
Przebicie pęcherza płodowego, nacięcie krocza, podanie środków farmakologicznych może nastąpić jedynie za Twoją zgodą.
Personel medyczny musi zachować w tajemnicy to wszystko, czego dowiedział się o Tobie w związku z leczeniem (prawo do prywatności i poufności);
Lekarze muszą wyrazić zgodę na możliwość sprawowania nad Tobą dodatkowej opieki pielęgnacyjnej, wskazanej przez Ciebie osobie, jeśli przebywasz w szpitalu przez całą dobę (prawo do bezpłatnej opieki pielęgnacyjnej).
Jeśli uważasz, że któreś z praw zostało naruszone, masz prawo do złożenia skargi.

Skargę możesz skierować do:
- dyrektora placówki, np. przychodni, szpitala;
- organu, który założył daną placówkę, czyli: urzędu gminy - dla przychodni; starosty - dla szpitala powiatowego; wojewody - do szpitala wojewódzkiego; Ministerstwa Zdrowia - dla kliniki;
- rady społecznej danej placówki;
- Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy Okręgowej Izbie Lekarskiej lub Okręgowej Izbie Pielęgniarek i Położnych;

Możesz również:
- wystąpić do sądu cywilnego o przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego;
- wystąpić o odpowiedzialność karną.

 

 

• Prawa mamy - pracowniczki

Kiedy jesteś w ciąży:
Nie obawiaj się poinformować pracodawcę o ciąży. Masz liczne uprawnienia a przepisy regulujące zasady wypowiadania umowy o pracę są dla ciebie korzystne.
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać Twojej umowy o pracę, jeśli zaś Twoja umowa o pracę została zawarta na czas określony, dłuższy niż jeden miesiąc, i uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, pracodawca jest obowiązany przedłużyć ją do dnia porodu - art. 177 par. 1 i 3 Kodeksu pracy;
Nie można zmienić Ci warunków pracy i płacy - art. 42, par. 1 Kodeksu pracy w związku z art. 177 par. 1 Kodeksu pracy;

Jakie masz przywileje?
Kobiety w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nocnych ani nadliczbowych, nie wolno jej wysłać bez jej zgody w delegację ani oddelegować do pracy poza miejsce zamieszkania. Nie może też pracować w warunkach niebezpiecznych dla zdrowia, np. dźwigać ciężarów lub pracować na wysokościach. Jeżeli zachoruje lub ginekolog wystawi jej zwolnienie z powodów związanych z przebiegiem ciąży, zasiłek chorobowy jest równy 100 proc. wynagrodzenia.

Jeśli pracujesz w porze nocnej Twój pracodawca jest obowiązany na okres ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający Ci wykonywanie pracy poza porą nocną, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść Cię na inne stanowisko, niezwiązane z wykonywaniem pracy w porze nocnej. Jeśli pracodawca nie ma takich możliwości jest obowiązany zwolnić Cię na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. Zwolnienie to nie pociąga za sobą zmniejszenia wynagrodzenia - art. 178. 1. Kodeksu pracy;

Delegacja poza miejsce pracy może nastąpić jedynie za Twoją zgodą, nie można Cię zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej - art. 178 Kodeksu pracy;

Jeśli jesteś zatrudniona przy pracy wzbronionej kobietom w ciąży lub przedłożysz orzeczenie lekarskie stwierdzające, że ze względu na stan ciąży nie powinnaś wykonywać pracy dotychczasowej, pracodawca jest obowiązany przenieść Cię do innej pracy a jeśli to nie jest możliwe, zwolnić z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jeśli przeniesienie do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, przysługuje Ci dodatek wyrównawczy - art. 179 Kodeksu pracy;

Pracodawca jest obowiązany udzielić Ci płatnego zwolnienia od pracy, jeśli zalecone przez lekarza badania związane z ciążą nie mogą być wykonane poza Twoimi godzinami pracy - art. 185, par. 2 Kodeksu pracy;

• Urlop macierzyński

Masz prawo do rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przed przyjściem dziecka na świat - co najmniej 2 tygodnie mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu - art. 180, par. 3 Kodeksu pracy.
Gdy Twoje dziecko już przyjdzie na świat:

Ile tygodni ci przysługuje?
Po urodzeniu pierwszego dziecka – 18 tygodni; przy drugim i każdym kolejnym – 20 tygodni. Jeśli na świat przyszło więcej niż jedno dziecko – 28 tygodni. Urlop macierzyński liczy się od dnia porodu. Jeśli nie jesteś chora, lekarz nie wystawi ci zwolnienia na ostatnie dni ciąży, ale możesz skorzystać z urlopu macierzyńskiego dwa tygodnie przed przewidzianym terminem porodu. Jeżeli twoje dziecko musi zostać w szpitalu, musisz wykorzystać 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, bo tyle kodeks pracy przyznaje ci na regenerację sił, a resztę możesz przełożyć na później – na czas, kiedy dziecko wyjdzie ze szpitala.

Na Twój wniosek pracodawca jest obowiązany udzielić Ci urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim - art. 163, par. 3 Kodeksu pracy;

• Urlop wychowawczy

Taki urlop przysługuje ci, jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę i masz co najmniej półroczny staż pracy. Musisz jednak złożyć wniosek o urlop, co najmniej dwa tygodnie wcześniej. Kobiecie zatrudnionej na umowę na czas określony urlop przysługuje tylko do dnia, do którego umowa jest zawarta. Urlop może wziąć także ojciec dziecka, ale nie możecie być na urlopie jednocześnie dłużej niż trzy miesiące (zasiłek będzie przysługiwał i tak tylko jednemu z was). Czas urlopu liczy się do stażu pracy, ale składkę nalicza się od wysokości zasiłku stałego z pomocy społecznej.

Ile lat ci przysługuje?
Urlop wychowawczy może trwać 3 lata, ale nie dłużej niż do momentu ukończenia przez dziecko 4. roku życia. Jeśli dziecko jest niepełnosprawne, możesz otrzymać dodatkowy trzyletni urlop. Musisz go jednak wykorzystać do czasu ukończenia przez dziecko 18 lat. Urlop wychowawczy można podzielić, ale najwyżej na 4 części. Na każde dziecko przysługują ci 3 lata urlopu wychowawczego.
Urlop wychowawczy może wykorzystać również ojciec dziecka zatrudniony na podstawie umowy o pracę - art. 180 Kodeksu pracy oraz par. 1 i 21 Rozporządzenia Rady Ministrów o urlopach wychowawczych;

Czy możesz stracić pracę?
Jesteś chroniona przed zwolnieniem z wyjątkiem, gdy jest to umowa na okres próbny krótszy niż miesiąc albo ma miejsce upadłość lub likwidacja firmy. Jeżeli masz umowę o pracę na czas określony (lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający miesiąc), a umowa ta rozwiązałaby się po upływie 3. miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia narodzin dziecka (wyjątek: umowa o pracę na czas określony w zastępstwie innego pracownika). W dniu porodu umowy „przedłużane” wygasają, nie przysługuje ci prawo do urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, jedynie do zasiłku macierzyńskiego.

Czy można rozwiązać z Tobą umowę o pracę?
Od dnia złożenia wniosku o urlop do dnia zakończenia urlopu – nie. Wyjątki stanowią: zwolnienie dyscyplinarne, likwidacja lub upadłość zakładu pracy, zwolnienie grupowe lub indywidualne z przyczyn niedotyczących pracowników w firmach zatrudniających 20 lub więcej osób.
 

• Powrót do pracy

Niestety, przepisy nie gwarantują powrotu na to samo stanowisko pracy, ale masz prawo wrócić na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed urlopem lub inne, odpowiadające twoim kwalifikacjom, za wynagrodzeniem nie niższym niż to, jakie płaci się w firmie w czasie, kiedy wróciłaś z urlopu na stanowisku, jakie zajmowałaś przed urlopem.

Masz prawo do skrócenia urlopu macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez Ciebie co najmniej 14 tygodni, pozostałą cześć urlopu może wykorzystać ojciec dziecka. Musi być on zatrudniony na podstawie umowy o pracę - art. 180, par. 5 i 6 Kodeksu pracy;

Jeśli karmisz dziecko piersią, a Twój czas pracy przekracza 4 godziny dziennie, masz prawo do przerwy wliczanej do czasu pracy (przerwa na karmienie) - art. 187 Kodeksu pracy;
Uwaga! Jeśli pracujesz mniej niż sześć godzin dziennie, przysługuje ci tylko jedna przerwa, jeśli krócej niż cztery godziny – żadna.
Jeśli karmisz piersią, a twoja praca może stanowić zagrożenie dla zdrowia dziecka, pracodawca musi przenieść cię na inne stanowisko. Jeśli przy tym twoja pensja zostanie obniżona, przysługuje ci zasiłek wyrównawczy. W chwili, gdy przestaniesz karmić piersią, możesz wrócić na poprzednie stanowisko.

Jeżeli wracasz do pracy po urlopie wychowawczym, pracodawca ma obowiązek zatrudnić Cię na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem lub na innym odpowiadającym Twoim kwalifikacjom - par. 14 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych;

Jeśli dziecko nie ukończyło 4 lat, bez Twojej zgody nie można Cię zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej ani też delegować poza stałe miejsce pracy - art. 178, par. 2 Kodeksu pracy;

Co roku masz prawo do dwóch wolnych dni (płatnych), do momentu skończenia przez dziecko 14 lat - art. 188 Kodeksu pracy.

Również do ukończenia przez dziecko 14 lat przysługują ci zwolnienia lekarskie na czas jego choroby – do 60 dni w roku. Za ten czas dostaniesz zasiłek opiekuńczy. Zasiłek ten zostanie ci wypłacony również, jeśli twoje dziecko ma mniej niż osiem lat, a jego żłobek, przedszkole lub szkołę zamknięto.

• Zasiłek rodzinny i wychowawczy

Jeżeli dochód na głowę w Twojej rodzinie nie przekracza kwoty ustalanej przez ZUS, przysługuje Ci zasiłek rodzinny i wychowawczy.
Uwaga! Od 1 maja b.r. wchodzi w życie nowy system świadczeń związanych z rodzicielstwem. Obowiązek wypłaty świadczeń przejmie na siebie gmina. Próg dochodowy wynosić będzie 504 zł.